بوده‌اند ولى آنچه كه از قدما در اين بحث نقل نموده است صرفا ظواهرى نامستدل بلكه قابل حمل بر خلاف مختار أو نيز مىباشد . برخى از فروع مهمه‌يى كه ملا صدرا بر تحقيقات خاصّ خود مترتّب مينمايد الحق حيران‌كنندهء أهل فن است مثلا در علم النفس أسفار يك سلسله مسائلى ذكر شده است كه مبتنى بر حركت در جوهر است ولى مترتب نمودن اين فروع و بيان تحقيقات رشيقه در مسائل مختلفهء مربوط به نفس آن نحويكه أو بيان نموده است در عالم علم بىسابقه است . و همچنين ساير مباحث فلسفي از قبيل مبحث علم و تجرد خيال و قسمتى از أمور عامه به نحوى در كتب ملا صدرا تحقيق و تقرير شده است كه اگر شخص محقق در مشارب مختلف فلسفه و متبحر در عقايد مشّاء و اشراق و عرفا و محققان علم كلام در صدد مقايسه بين كلمات ملا صدرا و تحقيقات ديگران برآيد تصديق خواهد نمود كه اگر جميع محققان اسلامى را در يك كفه و ملا صدرا را در كفهء ديگر قرار دهد ترجيح باكفهء اين حكيم محقق است . مطلبى را كه بايد اذعان نمود اين است كه : ملا صدرا كثيرى از مباحث فلسفي و عرفانى را كه از مختصات أو نمىباشد از ديگران بدون ذكر مأخذ نقل نموده است و بعضي از همين مسائل را در برخى از كتب خود مستند نقل نموده است . اين معنى در بين محققان و دانشمندان فنون مختلف رايج بود و عيب هم بشمار نميرفت در كتب مفصل فقه و أصول اين معنى زيادتر از ساير علوم اسلامى « 1 » به چشم مىخورد . اصولا ملا صدرا در بيان و تقرير مبانى حكميه و در انشاء مطالب فلسفي در

--> ( 1 ) - كثيرى از عبارات رياض در فقه و گاهى يك صفخه در نصف صفخه در جواهر نقل شده است بدون ذكر مأخذ گمان ندارم كسى اين معنى را قادح فقاهت شيخ اكبر صاحب جواهر ( رض ) بداند .